
Để yêu cầu thanh toán bổ sung, nhà thầu cần chứng minh công việc làm thay đổi nghĩa vụ đã cam kết. Khi bảng khối lượng hoặc bản vẽ ban đầu chưa thể hiện một công việc, nhà thầu phải đối chiếu phạm vi hợp đồng, trách nhiệm thiết kế, loại giá và điều khoản thay đổi để xác định căn cứ yêu cầu.
Nhà thầu xác định nghĩa vụ ban đầu trước khi chứng minh phần việc tăng thêm
Điều 404 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 quy định việc giải thích hợp đồng theo ý chí của các bên, mục đích giao kết và mối liên hệ giữa các điều khoản. Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và Nghị định số 210/2026/NĐ-CP điều chỉnh hợp đồng xây dựng, giá và việc sửa đổi hợp đồng. Các bên sử dụng những căn cứ này để xác định nghĩa vụ ban đầu và phần công việc làm thay đổi nghĩa vụ.
Trước hết, nhà thầu kiểm tra thứ tự ưu tiên tài liệu, phạm vi hợp đồng, phạm vi công việc, tiêu chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm hoàn thiện thiết kế; trên cơ sở đó, nhà thầu đối chiếu từng phần việc với bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật và bảng khối lượng để xác định nghĩa vụ ban đầu. Khi các tài liệu mô tả phạm vi khác nhau, nhà thầu áp dụng thứ tự ưu tiên và quy tắc giải thích hợp đồng.
Đối với hợp đồng trọn gói, các bên có thể đã giao nhà thầu thực hiện công việc dù bảng khối lượng chưa liệt kê. Nhà thầu phải kiểm tra điều khoản phân bổ rủi ro và yêu cầu hoàn thiện hệ thống trước khi đề nghị thanh toán bổ sung. Khi chủ đầu tư yêu cầu thay đổi thiết kế sau ngày ký hợp đồng, nhà thầu đối chiếu thiết kế ban đầu với thiết kế điều chỉnh để chứng minh nghĩa vụ tăng thêm.
Trong hồ sơ đề nghị điều chỉnh, nhà thầu gắn từng công việc với tài liệu xác lập nghĩa vụ ban đầu, yêu cầu thay đổi và căn cứ tính giá. Qua đó, các bên xác định phần nhà thầu đã nhận trách nhiệm trong giá hợp đồng và phần thay đổi làm phát sinh yêu cầu bổ sung.
Nhà thầu xác lập yêu cầu thanh toán phát sinh bằng việc chứng minh sự thay đổi nghĩa vụ so với phạm vi hợp đồng đã cam kết. Các bên đối chiếu bảng khối lượng với bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật, loại giá, trách nhiệm thiết kế và cơ chế thay đổi để xác định quyền thanh toán.
Tình huống minh họa
Giả sử bảng khối lượng chưa liệt kê hệ giá đỡ, trong khi chỉ dẫn kỹ thuật yêu cầu nhà thầu hoàn thiện toàn bộ hệ thống. Nhà thầu cần đối chiếu yêu cầu về hệ giá đỡ với phạm vi công việc và điều khoản phân bổ rủi ro để xác định căn cứ đề nghị điều chỉnh giá.
Nhà thầu lập bảng đối chiếu công việc với tài liệu hợp đồng
Nhà thầu tập hợp tài liệu mô tả phạm vi, bảng khối lượng, bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật, điều khoản thứ tự ưu tiên tài liệu, loại giá và điều khoản thay đổi. Nhà thầu ghi rõ điều khoản hoặc tài liệu làm căn cứ cho từng công việc trong bảng đối chiếu.
Nội dung văn bản tham khảo
“Bên nhận thầu đối chiếu công việc […] [tên công việc] với […] [tài liệu hợp đồng ban đầu] và xác định nghĩa vụ ban đầu là […] [nội dung nghĩa vụ]. Theo yêu cầu của […] [chủ thể yêu cầu] tại […] [văn bản hoặc thời điểm yêu cầu], Bên nhận thầu phải thực hiện thêm hoặc điều chỉnh […] [nội dung thay đổi]. Bên nhận thầu đề nghị điều chỉnh hợp đồng trên cơ sở […] [điều khoản và tài liệu làm căn cứ].”
Lưu ý về phạm vi áp dụng
Các tình huống trong bài mang tính minh họa và chưa xác định ngày ký của từng hợp đồng. Khi xác định luật áp dụng cho một hợp đồng xây dựng, các bên phải đối chiếu thời điểm giao kết, loại dự án và quy định chuyển tiếp tại Điều 95 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Điều 33 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP.
Văn bản pháp luật tham khảo
Nhà thầu có thể tham khảo yêu cầu về chứng từ và thời hạn trong bài Hồ sơ và thời hạn thanh toán hợp đồng xây dựng.

