Thanh toán và bảo đảm thanh toán

Nhà thầu chứng minh khối lượng phát sinh thế nào khi công việc đã bị che khuất?

Minh họa hồ sơ hợp đồng xây dựng, bản vẽ và mô hình công trình.

Trước khi đổ bê tông, lấp đất hoặc thi công hạng mục che kín phần việc trước đó, nhà thầu cần ghi nhận vị trí, kích thước, khối lượng và chất lượng. Hồ sơ tại thời điểm này giúp các bên kiểm tra công việc khi hiện trạng đã thay đổi.

Nhà thầu ghi nhận hiện trạng và chứng minh nguồn gốc hồ sơ

Điều 22 và Điều 23 Nghị định số 207/2026/NĐ-CP quy định việc nghiệm thu công việc, giai đoạn thi công hoặc bộ phận công trình. Khi giải quyết tranh chấp tại Tòa án, các bên cung cấp và chứng minh giá trị của tài liệu theo các điều 94, 95, 108 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13. Điều 11 và Điều 13 Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 quy định giá trị chứng cứ và việc lưu trữ thông điệp dữ liệu.

Trước khi chuyển bước thi công, nhà thầu lập hồ sơ cho từng vị trí, gồm bản vẽ đánh dấu, tọa độ, kích thước, ảnh thể hiện thời gian chụp, video, biên bản đo đạc, kết quả thí nghiệm, nhật ký và thư mời nghiệm thu. Nhà thầu liên kết số liệu đo với bản vẽ để người kiểm tra xác định phần khối lượng mà từng tài liệu phản ánh.

Nếu tư vấn giám sát vắng mặt, nhà thầu lưu bằng chứng về thời điểm gửi thư mời, người nhận và phản hồi để giải thích quá trình đề nghị nghiệm thu. Đồng thời, nhà thầu vẫn phải thực hiện trình tự nghiệm thu và đáp ứng điều kiện chuyển bước thi công theo pháp luật và hợp đồng.

Khi tranh chấp phát sinh sau khi thi công che khuất, cơ quan giải quyết tranh chấp xem xét các nguồn chứng cứ để xác định khối lượng và chất lượng. Đối với ảnh, video và nhật ký điện tử, nhà thầu cần chứng minh nguồn dữ liệu, cách tạo lập và lưu giữ. Nếu hồ sơ thiếu chữ ký trong biên bản đo, nhà thầu sử dụng tài liệu bổ trợ để chứng minh từng nội dung.

Nhà thầu nên tổ chức hồ sơ trước khi thi công che khuất để người kiểm tra có thể xác định vị trí, khối lượng, thời điểm và chất lượng dù họ vắng mặt tại công trường. Khi thiếu biên bản có đủ chữ ký, nhà thầu phải cung cấp tài liệu bổ trợ có nguồn gốc rõ ràng.

Tình huống minh họa

Giả sử nhà thầu đã đổ bê tông cho 80 m cọc, còn tư vấn giám sát đã nhận ảnh và nhật ký điện tử nhưng chưa ký bảng đo. Nhà thầu cần tập hợp dữ liệu đã gửi, bằng chứng tiếp nhận và hồ sơ đo đạc tại từng vị trí để chứng minh khối lượng.

Nhà thầu gắn từng tài liệu với thời điểm lập và vị trí công việc

Nhà thầu tập hợp phiếu yêu cầu tại hiện trường (RFI), thư mời nghiệm thu, ảnh, video, tọa độ, bản vẽ ghi nhận thực tế thi công, biên bản đo đạc, nhật ký và thư điện tử. Nhà thầu ghi mã tài liệu, thời điểm lập và vị trí công việc để các bên có thể kiểm tra nguồn gốc số liệu.

Nội dung văn bản tham khảo

“Bên nhận thầu gửi hồ sơ số […] [số hồ sơ] để đề nghị xác nhận […] [công việc và vị trí] trước khi thi công che khuất. Hồ sơ kèm theo gồm […] [danh mục tài liệu]. Bên nhận thầu đề nghị Bên giao thầu xác nhận nội dung hồ sơ trước ngày […] [ngày đề xuất phản hồi] hoặc cử người kiểm tra tại hiện trường vào […] [thời điểm đề xuất kiểm tra].”

Lưu ý về phạm vi áp dụng

Các tình huống trong bài mang tính minh họa và chưa xác định ngày ký của từng hợp đồng. Khi xác định luật áp dụng cho một hợp đồng xây dựng, các bên phải đối chiếu thời điểm giao kết, loại dự án và quy định chuyển tiếp tại Điều 95 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Điều 33 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP.

Văn bản pháp luật tham khảo

Nhà thầu có thể tham khảo yêu cầu về chứng từ và thời hạn trong bài Hồ sơ và thời hạn thanh toán hợp đồng xây dựng.