Thanh toán và bảo đảm thanh toán

Nhà thầu chịu rủi ro gì khi thi công khối lượng phát sinh trước khi thống nhất giá?

Đối chiếu mẫu vật liệu, bản vẽ và bảng tính phục vụ xác định đơn giá.

Khi chủ đầu tư yêu cầu thực hiện ngay công việc phát sinh, nhà thầu có thể phải thi công trong lúc các bên chưa thống nhất giá. Để bảo vệ quyền thanh toán, nhà thầu cần xác định phạm vi công việc, căn cứ định giá và thẩm quyền giao việc ngay khi tiếp nhận chỉ đạo.

Nhà thầu xác định cơ chế giá và bảo lưu yêu cầu khi tiếp tục thi công

Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Điều 421 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 và Nghị định số 210/2026/NĐ-CP cung cấp căn cứ về sửa đổi hợp đồng, giá và thanh toán. Điều 28 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP quy định việc thanh toán; khoản 4 Điều này đặt ra các yêu cầu đối với hợp đồng thuộc dự án đầu tư công, dự án PPP. Các bên xác định giá trị phát sinh theo loại giá, điều khoản thay đổi và thỏa thuận bổ sung.

Trước khi thi công, nhà thầu đối chiếu yêu cầu phát sinh với phạm vi công việc đã cam kết, kiểm tra thẩm quyền người yêu cầu và đề xuất phương pháp xác định giá. Hồ sơ phải thể hiện công việc, khối lượng dự kiến, cơ sở tính giá và những nội dung các bên còn trao đổi.

Khi phải triển khai công việc trước khi thống nhất giá cuối cùng để đáp ứng tiến độ, các bên có thể thỏa thuận đơn giá tạm tính trong khuôn khổ pháp luật và hợp đồng. Thỏa thuận nên ghi rõ mục đích sử dụng đơn giá tạm, tỷ lệ thanh toán tạm, phương pháp xác lập giá cuối cùng và kỳ thanh toán để xử lý chênh lệch.

Nếu chủ đầu tư tiếp tục chỉ đạo thi công trong lúc chưa thống nhất giá, nhà thầu nên thông báo việc thực hiện chỉ đạo để đáp ứng tiến độ và bảo lưu quyền thương lượng giá. Nhà thầu đề nghị các bên xác định giá theo cơ chế hợp đồng, nêu rõ phần giá còn bất đồng, đồng thời ghi nhận khối lượng và chi phí thực tế để làm căn cứ thanh toán.

Đối với hợp đồng thuộc dự án đầu tư công, dự án PPP, việc thanh toán khối lượng phát sinh ngoài hợp đồng chưa có đơn giá phải tuân thủ điểm k khoản 4 Điều 28 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP; thông báo bảo lưu đơn phương không thay thế thỏa thuận mà các bên phải thống nhất trước khi thực hiện.

Khi tiếp tục thi công trên cơ sở hợp đồng và yêu cầu hợp lệ của người có thẩm quyền, nhà thầu phải ghi nhận nội dung giá còn bất đồng và bảo lưu quyền yêu cầu thanh toán theo phương pháp định giá của hợp đồng. Hồ sơ chỉ đạo, khối lượng và chi phí thực tế sẽ hỗ trợ việc xác định số tiền.

Tình huống minh họa

Giả sử chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu thực hiện ngay 500 m³ đào đá phát sinh trong lúc các bên chưa thống nhất đơn giá. Nếu các bên thỏa thuận sử dụng đơn giá tạm tính 450.000 đồng/m³ và thanh toán tạm 80%, giá trị tạm tính là 225 triệu đồng và khoản thanh toán tạm là 180 triệu đồng. Các con số này minh họa cơ chế thỏa thuận giữa các bên.

Minh họa cách tính khoản thanh toán tạm

Nội dung Cách tính Giá trị
Giá trị tạm tính 500 m³ × 450.000 đồng/m³ 225.000.000 đồng
Khoản thanh toán tạm 225.000.000 đồng × 80% 180.000.000 đồng

Nhà thầu ghi nhận chỉ đạo và cập nhật chi phí trong quá trình thi công

Trước khi tiếp tục thi công, nhà thầu ghi nhận yêu cầu phát sinh, thẩm quyền giao việc, khối lượng dự kiến và cơ sở đề xuất giá. Trong quá trình thực hiện, nhà thầu cập nhật khối lượng, chi phí thực tế và các nội dung bảo lưu về giá để lập hồ sơ thanh toán.

Nội dung văn bản tham khảo

“Các bên thống nhất áp dụng đơn giá tạm tính […] [đơn giá] cho […] [công việc] để tính khoản thanh toán tạm. Các bên sẽ xác định giá cuối cùng theo […] [phương pháp xác định giá] và điều chỉnh phần chênh lệch tại kỳ thanh toán […] [kỳ thanh toán].”

Lưu ý về phạm vi áp dụng

Các tình huống trong bài mang tính minh họa và chưa xác định ngày ký của từng hợp đồng. Khi xác định luật áp dụng cho một hợp đồng xây dựng, các bên phải đối chiếu thời điểm giao kết, loại dự án và quy định chuyển tiếp tại Điều 95 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, Điều 33 Nghị định số 210/2026/NĐ-CP.

Văn bản pháp luật tham khảo

Nhà thầu có thể tham khảo yêu cầu về chứng từ và thời hạn trong bài Hồ sơ và thời hạn thanh toán hợp đồng xây dựng.